TÓC MÂY EM THẢ GIỮA CÂU THƠ BUỒN

(Viết nhân đọc tập thơ Gởi theo cánh gió của Nguyễn Văn Gia)

Thật bất ngờ, khi nhận được tập thơ tình: Gởi theo cánh gió của Nguyễn Văn Gia gửi tặng. Sự bất ngờ ấy, không hẳn vì bác Nguyễn Văn Gia nảy ra cái món thơ ca tình ái, trái khoáy với những gì tôi đã từng nghĩ và viết: “Có một điều đặc biệt, ngay từ thuở ban đầu biết yêu cho đến cái tuổi nửa trăm năm, thơ tình Nguyễn Văn Gia luôn gắn chặt với đất nước và gia đình. Chứ dường như không (hoặc chưa) có một một bài thơ nào, ông viết thuần túy về tình yêu lứa đôi”. Mà nó còn cho tôi cảm nhận được tài năng sử dụng biện pháp hoán dụ xuyên suốt tập thơ này của Nguyễn Văn Gia: “Áo tím ai về/ bên thềm cũ/ Dễ nắng vàng phai/ cũng tương tư/ Chưa xanh thạch thảo/ vàng hoa cúc/ Mà sao lòng mình/ đã lập thu”. (Lập Thu). Và đặc biệt trong tập thơ tình này có phần dịch sang tiếng Anh của nhà giáo Thái Duy Bảo nguyên chủ nhiệm Khoa Tiếng Anh, Đại học Ngoại Ngữ Đà Nẵng.

Và đến với Gởi theo cánh gió, ta mới thấy, có sự đảo lộn tâm lý, tình cảm trong thi ca Nguyễn Văn Gia. Nếu thuở ban đầu các văn nhân thi sĩ đến với thi ca bằng đề tài tình yêu đôi lứa, thì ngòi bút Nguyễn Văn Gia đi ngược lại lẽ thông thường đó. Bởi vậy, nửa trăm năm đầu thơ Nguyễn Văn Gia gắn chặt với tình yêu quê hương, đất nước, để nửa trăm năm sau thơ ông mới đi tìm lại tình yêu của cái thuở ban đầu. Vì vậy, sự hoài niệm, tiếc nuối, đôi khi bất lực in đậm hồn thơ ông. Và có thể nói, Ngõ Rêu là một trong những bài tiêu biểu nhất về đặc điểm này trong tập thơ Gởi theo cánh gió của Nguyễn Văn Gia. Thật vậy, hoàn cảnh, thời gian đã trả tâm trạng, cảm xúc về cái thuở ban đầu, nhưng Nguyễn Văn Gia có đủ can đảm thoát ra khỏi cái sự rụt rè đến bất lực ấy?:

“Xanh tóc
xanh ngói
xanh tường
Lòng anh
xanh với con đường em qua
Ngày xưa
em với người ta
Ngõ chiều
chỉ biết đứng xa mà nhìn...
Giờ em qua lại
một mình
Rêu xanh lại rộn lòng anh
nữa rồi!”

Và dường như đã không vượt qua được chính mình, buộc Nguyễn Văn Gia phải cuộn tròn vào trang giấy, lấy thi ca làm nơi trú ngụ tâm hồn. Sự tự ti, nhút nhát làm cho nhà thơ trở nên cô đơn, bất lực trước cánh buồm vô hình đó: “Trang giấy trắng/ nhớ câu thơ/ Cánh buồm nâu/ nhớ bến bờ xa xa/ Rứa mà/ người đó đi qua/ Giả vờ đứng ngó/ rất là bâng quơ” (Bâng quơ). Và nếu không có nỗi nhớ chìm trong sự âm thầm ấy, chưa chắc Nguyễn Văn Gia đã đủ cảm xúc viết nên: Mai Còn Nhớ Nhau. Một bài thơ; hay một câu hỏi tu từ, mà có lẽ nhà thơ còn hoài nghi chính tâm trạng, tình yêu của mình chăng?. Và “Vờ quên - đâu dễ quên luôn” một câu thơ đọc lên, chợt làm tôi nhớ đến tâm trạng và tình yêu, nỗi nhớ thương da diết; “Vờ như mùa đông đang về” của cô giáo (cố thi sĩ) Thảo Phương khi viết Không đề gửi mùa đông. Mai Còn Nhớ Nhau thuộc thể lục bát, với thủ pháp ngắt nhịp (xuống dòng) Nguyễn Văn Gia không chỉ nhấn mạnh cảm xúc, mà còn thay đổi nhịp điệu tiết tấu, giàu thêm nhạc tính cho câu thơ. Nghệ thuật này điển hình, xuyên suốt sự nghiệp sáng tạo của Nguyễn Văn Gia. Và Mai Còn Nhớ Nhau chưa hẳn đã nằm trong Top những bài hay nhất trong tập thơ này của Nguyễn Văn Gia, song nó như mở ra cái diễn biến tâm lý của nhà thơ vậy:

“Hình như -
có nhớ có yêu
Thơ đâu nói hết
những điều có – không (…)
Người đi
nhớ cũng bồi hồi ngó theo
Mây tan trong gió
rồi thôi
Sông kia chạm biển
khôn nguôi nhớ nguồn
Vờ quên -
đâu dễ quên luôn
Giấu trong ngực áo
mai còn nhớ nhau” (Mai Còn Nhớ Nhau)

Nửa trăm năm sau (tức sau 50 tuổi) Nguyễn Văn Gia mới đi tìm lại những cuộc tình. Do vậy, thơ ông mang tính hoài niệm, với thời gian đã xa vời vợi. Nên tâm trạng tự an ủi, vỗ về thay cho sự tiếc nuối hằn sâu vẫn trên những câu lục bát ngắt nhịp của Nguyễn Văn Gia:  

“Một thoáng
 rồi cũng thiên thu
Tình thơ
trôi giữa đất trời mù tăm
Tưởng gần
lại hóa xa xăm
Mù khơi
là những tháng năm yêu người
Trang thơ
viết đã xong rồi
Buồn vui -
thì cũng đành thôi giã từ” (Tình thơ)

Tuy tình thơ, song có độ lùi thời gian, nên ta thấy Nguyễn Văn Gia viết không chi bằng cảm xúc, mà còn nặng phần trí tuệ. Cho nên, đớn đau, nuối tiếc là vậy, song hồn thơ Nguyễn Văn Gia không hề bi lụy. Ở đó, ta thấy sự bao dung, nhân hậu, và cảm thông sâu sắc thấm đẫm trang thơ của ông:

“…Hình như cái đẹp thường phải bơ vơ
Và câu thơ hay cũng thường là câu thơ vô nghĩa
Như mối-tình-không-không-có-có
Anh đang cầm lỏng lẻo ở trên tay” (Dấu chấm xanh trên màn hình)

Không chỉ thơ viết về quê hương đất nước, hay thế sự xã hội, mà đến với mảng thơ tình yêu, tình iếc muộn màng này, dường như hồn thơ Nguyễn Văn Gia vẫn soi rọi bằng Câu Kinh Vô Tự. Bởi vậy, sự chiêm nghiệm ở cái tuổi bên kia con dốc đã cho Nguyễn Văn Gia viết nên những câu thơ thật sâu sắc, làm cho ai cũng phải bùi ngùi, xúc động khi đọc:

“…Ngó lui bao nhiêu lần
Kiếp này mới gặp nhau
Ngọc quý giữa cát lầm
Ơn trời - thật là may
Và em cứ mãi như
Bốn mùa của đất trời
Hỡi câu kinh vô tự
Riêng anh đọc được thôi” (Câu Kinh Vô Tự)

Có thể nói, từ những mảnh vỡ của tình yêu và dĩ vãng, Nguyễn Văn Gia đã đi tìm ghép nên: Gởi theo cánh gió. Một tác phẩm rất đẹp, nhưng cũng thật buồn. Bởi vậy, đọc Gởi theo cánh gió, dường như có tiếng than, hay lời tự thán của nhà thơ xuyên suốt tác phẩm này: “Tóc mây em thả về đâu/ Hình như đang chảy giữa câu thơ buồn”. (Tóc mây em thả về đâu). Từ đó, tôi mượn ý của bài thơ này để làm lời tựa cho bài viết: “Tóc Mây Em Thả Giữa Câu Thơ Buồn”. Có lẽ, nó đã tóm gọn hồn vía tập thơ này của Nguyễn Văn Gia.

Và với tác phẩm này như đã khép lại dĩ vãng, khâu vết thương cùng nỗi đau trong lòng thi sĩ  Nguyễn Văn Gia vậy.

Leipzig ngày 14-5-2026
Đỗ Trường