CHÍ BỰA VỀ LÀNG
Võ Minh
Đã là thói quen có mấy ai dễ sửa được. Lão Khủng trưởng làng Vũ Đại cũng không phải ngoại lệ. Đối với lão, có thể một vài thói quen nào đó lão bỏ, chứ giấc ngủ trưa của lão, chớ có thật thà mà can thiệp vào. Nếu không, lại lãnh đủ. Cho dù ngày đó trời nắng hay là mưa, nhà có công, có việc hay là không. Hãy để yên cho lão tĩnh thân. Với lão, giấc ngủ trưa là trên hết.
Mà mùa này đang là giữa thu. Mùa của nắng vàng nhè nhẹ rắc đều, vừa đủ để giữ cho tiết trời dịu dàng mát mẻ. Còn gì hơn khi chiếc giường của lão lại kê sát ngay bậu cửa sổ, nhằm hứng trọn những làn gió lây phây từ ngoài thổi vào, làm cho lão nằm đấy mà sướng đến rơn người. Lão chìm vào giấc ngủ từ lúc nào mà không hề hay biết.
Nhưng, ở cái sự đời này không phải sung sướng nào cũng để cho lão tận hưởng trọn vẹn cả. Đấy, đã bảo mà. Không biết ở đâu lại lù lù xuất hiện một cậu thanh niên, cưỡi chiếc xe máy lao ào ào từ ngoài ngõ vào sân nhà lão, khói đen phun ra mù mịt.
Không gian miền quê vốn đang lim dim trong nắng thu, yên ả đến mức nghe rõ cả tiếng con ruồi vo ve bên vành chum nước, phút chốc bị xé toạc bởi tiếng nẹt bô phành phạch. Cái âm thanh ấy chẳng khác nào tiếng sét bổ thẳng vào màng nhĩ. Nó xộc qua cửa sổ, xuyên qua giấc ngủ, chọc thẳng vào óc lão Khủng như dùi nhọn xuyên vào. Lão giật thót. Một cái giật của kẻ vừa bị kéo phắt từ trên thiên đường xuống đúng giữa chợ chiều. Điên! Phải, lão điên quá đi chứ! Lão đang say giấc, không điên thì mới lạ. Đấy, thấy không? Lão ngồi bật dậy tắp lự như cái lò xo. Chưa kịp nghỉ lấy hơi, những gì căm giận uất nghẹn đang bốc lên ngùn ngụt trong con người dồn dập khiến lão phải xả ngay, xả tất tần tật. Xả hết tất cả những gì đang dồn nén bức bối trong người. Lão muốn cho nó tuôn ồng ộc qua cái cửa miệng để thoát hết ra ngoài. Lão phải chửi phủ đầu ngay vào mặt cái đứa mất dạy dám to gan đến chọc tức lão.
Một khi đã rời ra khỏi cái giường, bất cứ vật gì lọt vào tầm tay, lão đều có thể vớ lấy làm hung khí: cái quạt mo sờn mép, chiếc dép nhựa đứt quai, cái điếu cày lên nước bóng loáng, thậm chí cả cái ấm tích men lam mà ngày thường lão quý hơn vàng, không cho ai bén mảng đến đụng vào. Mà phàm ở đời, thứ gì người ta nâng niu bao nhiêu thì lúc nổi điên lại càng dễ đem ném đi bấy nhiêu. Lúc này đây, trong mắt lão, mọi thứ đều nhỏ cả. Tất cả chẳng đáng một góc chiếu của giấc ngủ trưa vừa bị phá vỡ. Lão dồn hết tâm lực, gân cổ nổi cộm, chân vừa quờ xuống đất vừa chuẩn bị lao ra như con trâu điên xổ cọc, cốt đập chết cái thằng mất dạy nào dám phạm thượng. Nhưng đúng lúc ấy, giữa cơn lôi đình sắp giáng xuống, một tiếng gọi cuống quýt vang lên:
- Bố ơi! Bố ơi! Dậy đi! Dậy đi! Bác Cả Thự ở Hà Nội nhắn cho bố tin. Bác Chí Bựa, con cụ Chí Phèo ngày mai về làng – Cậu thanh niên lên tiếng.
Chí Bựa… Chí Phèo. Cái gì ngày mai về làng? Nghe đến đây lão hơi giật mình, cơn hỏa trong người đang ngùn ngụt bốc lên tự dưng bị chững lại. Thằng nào gọi lão đây? Lấy tay dụi dụi vào mắt mấy cái lão mới nhận ra cái thằng mất dạy đó, không ai khác là thằng Đực Choắt, con út lão.
Tiếng gọi ấy như gáo nước lạnh dội “xoạch” vào bếp than đang rừng rực. Lão khựng lại. Cái chân vừa nhấc lên đứng sừng sững giữa không trung, trông ngồ ngộ như con cò gỗ bị ai quên giật dây.
“Chí Bựa…?, “Con cụ Chí phèo…?”, “Ngày mại… về làng”. Ba chữ ấy nối nhau như chui tọt vào tai lão, len qua lớp màng giận dữ rồi chọc thẳng vào miền ký ức đã phủ bụi từ lâu. Ngọn hỏa trong người lão đang bốc phừng phừng, tự dưng khựng lại như bếp lửa bị ai bất thần rút mất củi. Lão chớp mắt. Rồi chớp thêm một cái nữa. Bàn tay đang lăm lăm cái điếu cày hạ xuống chậm rãi. Lão lấy mu bàn tay dụi mắt liên hồi, cứ như nghi ngờ cặp mắt mình vừa phản chủ mà nhìn nhầm thiên hạ. Đến lúc ấy lão mới nhận ra kẻ vừa cả gan xông vào phá giấc ngủ trưa thiêng liêng của mình chẳng phải giặc cướp, cũng chẳng phải phường vô lại ngoài đường. Mà chính là thằng Đực choắt, đứa con út của lão. Lão nheo mắt nhìn thằng con, giọng vẫn còn sặc mùi cáu ngủ:
- Mày đang chạy xe ôm tít tận Hà Nội, cớ làm sao giờ này lại lù lù chui về đây réo Chí Phèo với chả Chí Pheo? Bộ trên ấy hết khách hay sao?
Thằng Đực Choắt thấy cơn lôi đình trong mắt bố đã dịu xuống đôi phần, bèn nuốt nước bọt đánh “ực”, rồi nhanh nhẩu đáp như sợ chậm một chút là ăn ngay cái điếu cày vào đầu:
- Bác Cả Thự, con cụ giáo Thứ ấy bố, bác nhắn cho con phải phi xe về báo gấp. Bác bảo mai bác Chí Bựa, con cụ Chí Phèo , về làng mình!
Lần này nghe rõ rành rành hai chữ Chí Phèo, lão Khủng mới thật sự tỉnh hẳn. Cơn buồng ngủ tỉnh hẳn như khói bếp gặp gió mùa. Lão ngồi thừ ra. Đôi mắt đang đỏ gay vì tức giận bỗng chùng xuống, lơ đãng như vừa trượt chân rơi tõm vào một cái giếng ký ức sâu hun hút.
Chí Phèo… Cái tên ấy, với người làng Vũ Đại, không còn là tên một con người nữa. Nó là thứ huyền thoại. Một huyền thoại vừa đáng sợ, vừa đáng thương, vừa để thiên hạ nhắc đi nhắc lại trong những buổi trà dư tửu hậu, mỗi lần kể lại đều thêm mắm thêm muối vào. Một thằng chuyên rạch mặt ăn vạ, say quanh năm suốt tháng, mở mồm ra là chửi, mà lạ thay chửi rất có lớp lang: chửi trời, chửi đời, chửi cả làng, rồi chửi đứa nào không chửi nhau với hắn. Chửi đến mức người nghe nhiều thành quen, bữa nào yên ẳng quá lại thấp thỏm, cứ ngỡ như Chí Phèo bỏ nghề hoàn lương thật rồi. Nhưng ấy là chuyện xưa lắm. Xưa đến mức cỏ trên mộ hắn chắc đã mục thành đất . Mà người chết thì chuyện cũng chết. Lão Khủng nghĩ thế. Ấy là nghĩ xuôi. Còn nghĩ lại…Thì Chí Phèo chết thật đấy. Nhưng cái mầm sống hắn gieo lại trong một phút ngẩn ngơ bên Thị Nở thì đâu có chết. Đứa con ấy vẫn còn. Lão Khủng nhíu mày. Những ngón tay gõ nhịp trên trán lộp bộp như người ta gõ trí nhớ. Rồi bất thần lão đập “bốp” vào trán mình, sáng mắt ra:
- Chí Bựa… Chí Bựa… À, tao nhớ ra rồi.
Giọng lão bật lên, pha lẫn ngạc nhiên với chút khoái trá của kẻ vừa lôi được món nợ cũ từ đáy hòm:
- Cái thằng ấy bỏ làng đi biệt tích đã mấy chục năm, tao cứ tưởng nó chết bờ chết bụi ở cái xó xỉnh nào ngoài thiên hạ chứ! – Lão ngẩn phắt lên nhìn thằng Đực Choắt, ánh mắt nửa nghi hoặc nửa sốt ruột:
- Mà mày chắc chứ? Chính mồm bác Cả Thự bảo mai nó về thật à?
Nói rồi lão lại vô thức đưa tay lên trán vỗ vỗ lên mấy cái. Cái trán ấy từng nhớ rất dai chuyện thiên hạ thiếu lão dăm hào bạc, nhưng lại hay quên những chuyện khiến lòng người phải nghĩ ngợi. Lần này, nó đang cố lục tung đống bụi thời gian để moi bằng được cái bóng mờ mịt của thằng Chí Bựa, đứa trẻ sinh ra từ một đêm trăng dở dang, rồi lớn lên giữa những lời dị nghị, để cuối cùng biến mất khỏi làng như một hòn đá ném xuống ao bèo, chỉ để lại vài vòng sóng nhỏ rồi chìm nghỉm. Và giờ… Nó lại sắp về. Như thể món nợ cũ của làng Vũ Đại, sau bao năm lẩn khuất, rốt cuộc cũng tìm đúng ngày mà gõ cửa.
- Vâng! Bác Cả Thự bảo con thế mà. Bác ấy còn dặn: “Cứ gọi Chí Bựa cái tên hồi xưa cho bố mày dễ nhớ, chứ tên bác ấy bây giờ khác rồi” – Thằng Đực Choắt quả quyết.
- Khác với chả giống! Cái thằng bố nó từ xưa đến giờ đã khi nào ngoi lên khỏi được cái chữ “thằng” đâu, mà mày cứ cụ với bác nghe ngứa cả tai!
Tiếng hai bố con đối đáp chan chát, bật vào nhau nghe choang choảng như nồi niêu va phải giữa sân. Bà Khủng lúi húi ở dưới bếp, tai như cái phễu, chẳng để sót lấy một tiếng nào rơi ra ngoài. Nhất là đến đoạn Đực Choắt nhắc đến cái tin con thằng Chí Phèo, tức thằng Chí Bựa sắp sửa mò về làng, bà bỗng khựng lại suýt đánh rơi đôi đũa cả đang cầm trên tay xuống đất. Thực ra thì cũng như ông chồng, bà chẳng tin nổi vào tai mình. Cái giống nhà ấy, bao nhiêu năm nay đã thành chuyện cũ mục mèm như cái cối đá bỏ xó ở đầu sân, ai ngờ lại có ngày lật lên. Thoạt đầu chỉ là một thoáng tò mò nhột nhạt chạy dọc sống lưng, khiến bà cố lục lọi từng mẩu chuyện thiên hạ từng kháo về nhà Chí mà xâu chuỗi lại. Nhưng càng nghĩ, lòng bà càng thấy nặng nặng như có cục đá đè lên ngực. Hình như đâu đó có một điềm gở đang lù lù kéo tới, không chừng lại sắp làm cả làng Vũ Đại phen nháo nhác. Nghĩ đến thế, bà Khủng giật bắn mình như sực tỉnh. Không được! Cái tin động trời này phải báo ngay cho cả làng biết mới xong. Dẫu sao thì dân làng cũng phải liệu đường mà tính trước. Chứ nhỡ cái thằng Chí Bựa ấy về thật, rồi lại giở đúng cái nết tổ tông nhà nó ra, lúc ấy có muốn trở tay cũng đã muộn.
Không một chút suy tính thêm, bà liền quẳng vội đôi đũa cả xuống cái bàn tre xiêu vẹo dưới chân, phủi hai bàn tay vào vạt áo, hớt hải lao bổ ra ngõ, cái dáng tất tưởi ấy chẳng khác gì như người vừa trông thấy ma giữa ban ngày. Chỉ một thoáng chốc, tiếng bà đã oang oang xé toạc cả xóm:
- Ối giờ đất làng nước ơi! Chết đến nơi rồi! Thằng Chí Bựa nó sắp về!...
Tin Chí Bựa sắp về, bay từ ngõ nọ sang ngõ kia nhanh như một tia chớp. Chỉ thoáng chốc, cả làng Vũ Đại vốn đang yên ắng bỗng râm ran hẳn lên. Người ta xôn xao, bán tín bán nghi trước cái tin thằng con Chí Phèo ngày mai sẽ về làng. Một chuyện nghe cứ như đồn có ma giữa ban ngày, lạ lùng đến khó tin. Nhưng chính cái sự lạ lùng ấy lại khiến thiên hạ háo hức, tò mò, ai nấy chỉ mong được tận mắt nhìn xem mặt ngang mũi dọc cái thằng con của Chí Phèo rốt cuộc ra sao. Ở làng Vũ Đại này, làm gì có ai lại không biết cái đận bà cô chết, hai mẹ con Thị Nở lặng lẽ dắt díu nhau bỏ làng mà đi, biệt tăm biệt tích như chưa từng có mặt trên đời. Hồi ấy dân tình mừng ra mặt. Họ mừng vì từ đó nhà Chí coi như tuyệt tự, cái nòi chuyên ăn vạ thế là hết giống. Rồi cụ Bá Kiến chết, Lý Cường cũng chết từ lâu, cái gốc rễ của những cơn giông gió năm nào mục nát cả rồi. Thành thử bao nhiêu năm nay lang Vũ Đại mới được phen yên ổn, không còn ai phải nơm nớp lo sợ mỗi khi đêm xuống nghe tiếng chửi rạch trời của một thằng say quẩn đâu đó ngoài ngõ. Ấy thế mà giờ đây, từ đâu thằng con nhà Chí lại lù lù dẫn xác về. Mà đã là nòi ấy thì ai không dám chắc không giống nấy. Thiên hạ vẫn bảo: “hùm chết để da, người chết để tiếng. Cái tiếng của Chí Phèo ở cái làng này còn ám đến tận bây giờ, huống chi máu mủ của hắn. Nó về, biết đâu chẳng mang theo cái thứ tai ương mà bao năm nay dân làng tưởng đã chôn theo nấm mồ cỏ dại. Đang yên đang lành, bỗng dưng trên trời lại rơi xuống một mầm họa cũ, như hòn đá ném tõm xuống mặt ao phẳng lặng, làm cả làng Vũ Đại chao lên từng đợt sóng ngầm.
Thế là chẳng cần ai bảo ai, dân làng Vũ Đại chỉ trong nháy mắt đã ùn ùn kéo đến, đứng chật sân nhà lão Khủng trưởng làng. Người đứng ngoài nhón chân, kẻ đứng trong vươn cổ, chen nhau đến nỗi cái sân gạch vốn sạch sẽ cũng bị giẫm bẩn đen, nham nhở như trâu quần. Mấy bà đàn bà vừa chìa cổ ngóng, mồm thì oang oang hỏi tin. Đám đàn ông thì mặt mày nghiêm trọng như sắp họp bàn quốc sự, nhưng ai nấy đều sáng rực cái vẻ háo hức như lũ trẻ sắp được xem đánh nhau.
- Tin thằng con Chí Phèo mai về làng thật hả bác? – Thiên hạ tranh nhau hỏi, người nọ chưa dứt câu người kia đã chồm lên hỏi tiếp, cứ như sợ chậm mồm thì phần tin tức ngon lành ấy sẽ rơi mất vào miệng đứa khác.
Lão Khủng lúc ấy đang chắp tay sau đít, đi đi lại lại trên hè nhà với bộ mặt đăm chiêu, cau có như thể đang lo việc nước non. Thấy dân làng nhao nhao, lão bỗng đứng khựng lại, khẽ hắng giọng một tiếng rất ra dáng bậc phụ mẫu chi dân, rồi chậm rãi nói:
- Tôi cũng vừa mới được bác Cả Thự trên Hà Nội nhắn tin về. Ngày mai… Chí Bựa sẽ về làng!
Cả sân ồ lên như có ai ném pháo xuống ổ kiến. Lão Khủng đưa tay vuốt chòm ria lơ thơ còn sót lại, làm bộ trầm ngâm hồi lâu rồi lại cất giọng nặng như chuông đồng:
- Thú thực với bà con, nghe tin ấy tôi cũng ngớ cả người ra, lo sợ tai họa lại giáng vào sự an yên của làng Vũ Đại ta bấy lâu nay. Nhất là nhớ lời cụ Bá Kiến năm xưa dạy, cấm có sai lấy nửa chữ: “Đè nén con em đến nỗi nó bỏ làng đi là dại. Mười thằng đi thì đến chín thằng về với cái vẻ hung đồ, cái tính ương ngạnh học từ phương xa…”
Nói đến đây, lão dừng lại, đảo nhìn quanh như để câu thêm vài nhịp hồi hộp, đoạn hạ giọng:
- Mẹ con thằng Chí Bựa bỏ làng ta đi biền biệt từng ấy năm. Nay bỗng dưng dẫn xác về, ai dám chắc nó về thắp hương cho bố? Vậy nên có gì đảm bảo là nó để cho dân làng chúng ta được yên.
Nghe lão Khủng trưởng làng phán như đinh đóng cột, cả đám người đứng chật sân ai nấy đều thấy lòng dạ nôn nao hẳn. Cái vẻ lo lắng lộ rõ trên từng khuôn mặt cứ như thể thằng Chí Bựa chưa về mà cái bóng nó đã lù lù đứng sừng sững giữa sân làng rồi. Lo nhất vẫn là đám con cháu nhà cụ Bá Kiến. Cái món nợ máu giữa hai họ ấy ở làng Vũ Đại có ai mà không biết. Nhắc đến mới thấy nhà cụ Bá sao mà lắm đoạn truân chuyên, cứ như ông trời cố tình bày trò để thiên hạ ngồi uống nước chè mà bàn tán cho đỡ nhạt mồm.
Sau cái ngày cụ Bá chết sóng soài bên cạnh xác Chí Phèo, thiên hạ chưa kịp nguôi chuyện thì độ chục năm sau, khi cuộc cách mạng Cải cách ruộng đất xảy ra, thì thằng con trai độc đinh là Lý Cường lại bị cách mạng bắn bỏ. Nhà cửa ruộng vườn, trâu bò, chum vại… tất tần tật bị tịch thu sạch sẽ, chia cho dân nghèo. Cái cơ nghiệp ba đời ăn trên ngồi trốc, chỉ sau mấy tờ giấy… đã bay đi như lá đa gặp gió. Đã thế, mang tiếng con cháu địa chủ bóc lột, hậu duệ nhà cụ Bá có muốn ngóc đầu lên cũng chẳng được. Bởi, trong hồ sơ lý lịch bị ghi là thành phần “Địa chủ cường hào, bóc lột” nên con cháu cụ Bá có được đi học thì người ta lườm nguýt, gây khó dễ. Xin việc thì các thiên hạ xua tay. Đến kiếm cái chân quét chợ cũng khó như xin làm tri phủ. Đại gia đình ấy từ chỗ kẻ hầu người hạ, cơm bưng nước rót, thoắt cái tụt xuống đáy, khốn đốn đến mức nhiều bữa cả nhà phải nhịn đói, vật vã đi tìm cái ăn ngoài bờ ngoài bụi để đắp điếm qua ngày. Mãi đến đời cháu chắt, trời thương thế nào mới khấm khá lên được một tí. Tưởng phen này đã gượng dậy được, ai dè đúng lúc này lại nghe tin thằng con nhà Chí mò về. Nghĩ cũng cay. Đúng là số nhà cụ Bá vận vào chữ “xuống chó”, mà chó lại cắn đúng vào lúc người ta vừa ngồi xuống. Tréo ngoe hơn nữa, mai Chí Bựa về đúng vào ngày giỗ cụ Bá. Mà cũng lại đúng ngày giỗ Chí Phèo bố nó. Cái sự trùng hợp ấy khiến ai nấy rờn rợn sống lưng. Chẳng ai bảo ai, nhưng trong bụng đều nghĩ: “Thế này thì đích thị có điềm”. Chỉ có điều, thực hư mặt mũi thằng Chí Bựa thế nào thì chưa ai biết. Cao thấp béo gầy ra sao? Nó giống Chí Phèo ở cái trán dô, cái mắt gườm gườm hay chỉ giống ở cái nết rạch mặt ăn vạ? Nó về thắp hương cho bố thật hay để tiện tay thắp luôn cho cả làng một mẻ? Không biết. Mà không biết mới đáng sợ. Biết địch biết ta thì còn liệu đường đối phó. Còn đằng này…
Không khí đang đặc quánh như nồi cám sắp khê thì bỗng từ cuối sân, đám trẻ làng Vũ Đại nhảy xổ lên như pháo nổ:
- Ôi dào! Các cụ khỏi phải lo lắng làm gì cho tổn thọ. Việc bình an của làng Vũ Đại đây đã có chúng cháu lo. Một thằng Chí Bựa chứ đến cả trăm thằng Chí Bựa cũng thế thôi! Làm gì được làng ta nào! Chấp nó luôn!... – Thằng nào thằng ấy nói oang oang, ngực ưỡn như gà chọi sắp vào sới.
Ôi! Đúng là bọn trẻ người non dạ. Chỉ được cái võ mồm là giỏi. Đấy mấy lần bọn đầu gấu vào cướp giật, rồi vác dao chém loạn xạ dân làng ta, lúc nguy nan như vậy, đã có thằng nào nhảy ra đánh đuổi bọn chúng để bảo vệ dân làng đâu? Ai cũng biết cả đấy! Thế mà, hầu như tất cả đều giả mù giả điếc rồi câm lặng lảng đi, bỏ mặc người bị nạn một mình nằm kêu cứu.
Với nhà Chí, bọn thanh niên bây giờ đâu đã được chứng kiến độ lì lợm và liều lĩnh như cha con nhà nó. Đấy! Hãy hỏi mấy thằng đầu gấu thời nay chém giết người không ghê tay, đã có thằng nào to gan tự lấy dao rạch mặt mình để máu chảy tung tóe như thằng Chí Phèo không?
Càng nghĩ, lão Khủng càng hoang mang lắm. Mang trong người dòng máu nhà Chí, thằng Bựa này không dễ gì bỏ qua mối thù truyền kiếp với nhà cụ Bá Kiến. Thằng này đã tìm đường về đây là để trả thù là cái chắc. Chuyện này không tính toán cẩn thận lại phải tai bay vạ gió đến cái chức trưởng làng của lão. Phải thủ đoạn, mánh khóe và mất nhiều thời gian lắm lão mới giành giật được cái ghế này. Chả dễ gì người ta dọn sẵn chỗ cho mình ngồi vào đấy đâu.
Ai cũng biết lão là người có tiếng khôn ngoan nhất làng này. Khôn đến róc người. Đó là sự lọc lõi thượng thặng của lão. Lắm kế đa mưu, biết vuốt trên nẹt dưới, biết nắn biết bóp, biết nhu cương với từng hạng người. Tất nhiên lão luôn luôn thuộc lòng bài của cụ Bá dạy: “Người khôn ngoan chỉ bóp đến nửa chừng. Hãy ngấm ngầm đẩy người ta xuống sông, nhưng rồi lại dắt nó lên để nó đền ơn. Hãy đập bàn đập ghế để đòi được năm đồng, nhưng được rồi thì vứt trả lại năm hào “vì thương anh túng quá!”.
Lý thuyết là vậy, nhưng lúc nào lão cũng cảm thấy bất an, vì lão quá hiểu: không một cao thủ nào có thể che kín được mãi sự khuất tất mà mình tạo ra. Không chóng thì chầy, bàn dân thiên hạ đều biết. Tuy vậy, cho đến tận bây giờ, lão vẫn biết né biết tránh… siêu hạng. Như những lần dân tình họp nhau “phê phán” lão. Nghi ngờ lão ăn bẩn tiền hỗ trợ dân nghèo, ăn đất và biển thủ tiền các loại thuế mà dân tình đóng cho Nhà nước, lão đều thoát hiểm một cách bất ngờ và ngoạn mục.
Đã bảo, lão quá thủ đoạn mà. Đối diện với những hoàn cảnh như thế, lão nhã nhẵn và nhún nhường với mọi người đến tệ. Nếu nhìn vào, có ai bảo lão là người hách dịch, mưu mô thâm hiểm ẩn chứa đầy toan tính? Lão lõi đời lắm. Lão bắt được cái thóp thương người, dễ dàng cả tin, vị tha của dân chúng. Những lúc như thế này, lão chỉ cần nói lăng nhăng mấy câu đổ tội tuồn tuột cho hoàn cảnh khách quan… “Khổ lắm bà con ạ… cơ chế nó thế… giấy tờ trên huyện ép xuống… tôi cũng chỉ là nạn nhân của quy trình…”. Rồi cuối cùng lão ta nói mấy câu xin lỗi, rút kinh nghiệm cho thời gian tới, nhưng không bao giờ quên nhắc khéo mấy câu đe nẹt vu vơ. Dân ngồi nghe ai mà không dịu lòng, ai mà không thương cảm rồi mềm lòng tha thứ. Để đến khi về nhà ngẫm lại, có một điều gì đấy sờ sợ lão đến gai cả người, trong lòng luôn cảm thấy bất an mà không dễ gì buông bỏ được. Bởi vậy, dân chúng có “phê phán” thế, chứ “phê phán” nữa cũng vậy thôi. Càng phê, lão càng lọc ra được địch thủ, mà lên kế hoạch triệt tiêu dần. Định lật đổ lão ư? Đâu có dễ dàng như vậy. Lão thách đấy! Không tin thì cứ phê lão đi! Mỗi lần như thế độ tinh quái của lão càng được tôi luyện hơn.
Nhưng công bằng mà nói, vào những lúc khó khăn nhất thì lão lại là người xoay xở giỏi nhất. Đấy! Ngay như chuyện thằng Chí Bựa sắp về làng. Lão thừa hiểu việc động trời như vậy, nhưng trong làng đã có được kế sách nào hay để đối phó với thằng Chí Bựa này đâu. Lão biết, cả làng này chả có mống nào vượt qua được cái đầu lắm mưu đa kế của lão.
- Thằng Đực Choắt đâu rồi! Lại đây bố bảo. - Lão Khủng tự tin cao giọng gọi thằng con.
- Dạ con đây! - Thằng Đực Choắt đang đứng ở góc sân, vội vàng trả lời và chạy nhanh đến bên bố nó.
- Mày có số điện thoại nhà bác Cả Thự không? Bấm ngay điện thoại để tao nói chuyện với bác ấy! – Lão Khủng nói.
Cầm chiếc điện thoại trên tay bấm bấm một lúc, thằng Đực Choắt đưa điện thoại cho lão Khủng nghe.
Người ngoài theo dõi cuộc nói chuyện bằng điện thoại giữa hai người, thấy giọng lão Khủng đang cười nói oang oang, bỗng dưng đột ngột mềm oặt hẳn. Tiếng ồn ào bàn tán xôn xao của dân làng Vũ Đại cũng chìm dần theo. Bây giờ chỉ còn lại tiếng vâng vâng, dạ dạ của lão Khủng, nghe cứ ấp a ấp úng. Mà hình như mặt lão đang biến sắc tái nhợt. Hay là lão đang sợ điều gì đấy. Nhưng không! Lão lại hềnh hệch cười, giọng nói nghe chắc nịch tự tin lắm!
Phải có một điều gì đấy rất vui thì lão Khủng mới phấn khích như vậy. Lão say mê nói chuyện với bác Cả Thự mà quên hết mọi người đang sốt ruột đợi chờ quyết sách của lão.
Lần này thì lão thực sự dừng cuộc nói chuyện. Chiếc điện thoại không còn áp sát vào tai lão nữa, mà lão giơ ra phía trước rồi lấy tay đập đập vào. Rồi lão lại đưa lên tai để nghe, lại còn a lô liên hồi nữa chứ. Nhưng chỉ được một lúc lão vội vàng gọi thằng Đực Choắt đến trợ giúp:
- Thằng Đực… Thằng Đực Choắt đâu rồi! Cái điện thoại của mày bị làm sao mà tắt ngẩm tiếng bác Thự đang nói. Tao a lô cho bác ấy không được.
Cầm chiệc điện thoại trên tay, thằng Đực Choắt vội giơ lên bấm bấm rồi dán mắt nhìn vào. Đột nhiên nó ngửng mặt lên nói với bố.
- Bố nấu cháo điện thoại kiểu gì mà nấu nhừ rục thế! Nói đến cháy cả điện thoại của con. Hết nhẵn tiền rồi mà vẫn không biết!
- Ai bảo mày tao cơm cháo gì lúc này? Lo mà sửa ngay cái điện thoại để tao còn nói chuyện tiếp với bác Cả Thự. Không nhanh lên, tao cho mấy gậy bây giờ! – Lão Khủng bực tức nói.
- Thế… bố cho con tiền để đi ra phố huyện mua thẻ nạp vào tài khoản thì mới gọi được. Mà phải ít nhất là ba trăm ngàn đấy! – Đực Choắt nhanh nhẩu trả lời.
- Tao vừa gọi có một chút mà mất toi ba trăm ngàn. Thôi! Đang lúc hệ trọng này mày cầm tiền chạy nhanh ra phố mua rồi về ngay đấy! – Lão Khủng vừa nói vừa lấy tay móc túi đưa tiền cho Đực Choắt.
Lão Khủng e hèm mấy cái để lấy giọng, đĩnh đạc tuyên bố với bà con làng Vũ Đại:
- Thưa bà con. Báo cho bà con biết làng ta có tin vui lớn. Bác Chí Bựa làng ta là quan to lắm đấy! Bác Cả Thự vừa chính thức cho tôi biết tin này!
Vừa dứt lời lão Khủng nói, dân làng Vũ Đại này đều tròn mắt ngơ ngác nhìn nhau, không ai tin vào tai mình cả. Tin thế nào được con của thằng chuyên rạch mặt ăn vạ đã bỏ làng đi mất dạng từ thủa nào, bây giờ lại làm quan lớn được. Nghe cứ như chuyện cổ tích. Hay đây là trò tung tin bông đùa của lão Khủng? Nhưng cứ xem cung cách và thái độ nghiêm túc của lão khi nói chuyện với bác Cả Thự qua điện thoại, thì không thể không tin việc bác Chí Bựa làm quan to là có thực.
Tin vui lớn đến với dân làng đột ngột như thế, thử hỏi, còn có ai kìm giấu được cảm xúc lúc này. Tất cả bỗng vỡ òa ra trong tiếng reo hò của niềm sướng vui và hãnh diện, hòa trộn với tiếng vỗ tay rần rần của những người dân làng Vũ Đại.
Thiên hạ hãy nhìn lại làng Vũ Đại này đi. Làng đã sinh ra một vị quan to đấy. Ôi! bác Chí Bựa muôn năm! Bác vĩ đại quá! Làng Vũ Đại được nhờ vào danh của bác để rửa sạch nỗi oan nhục bao đời vì đã sinh ra thằng Chí Phèo nổi tiếng chuyên rạch mặt ăn vạ…
- Thưa bà con! Bác Chí Bựa là bác của cả làng ta, cái danh của bác ấy sẽ đem vị thế làng ta sang trang mới. Những gì mà bấy lâu nay ta nghĩ không đúng về nhà cụ Chí thì ta thống nhất với nhau là chưa nói gì. Bác Chí Bựa đáng kính là niềm tự hào và kiêu hãnh của làng ta, mà không dễ gì mấy làng có được. – Ngập ngừng một lúc lão Khủng nói tiếp:
- Nhân tiện đây tôi cũng nói luôn về tấm gương đạo đức, ý chí kiên trì phấn đấu suốt đời không mệt mỏi của bác Chí Bựa, để cho con cháu trong làng học tập. Theo như bác Cả Thự nói: sau cái đận dân di cư năm một chín năm tư (1954), bà Thị Nở và bác Chí Bựa bỏ quê (à quên, bập bập… rời quê), hai mẹ con theo người ta xuống tàu thủy vào Nam kiếm kế sinh nhai. Những năm tháng ở trong đó, bác Chí Bựa được giác ngộ tham gia cách mạng rất sớm. Từ một người liên lạc của đơn vị vũ trang ở trong rừng, bác đã kiên trì phấn đấu đi lên không ngừng… Sau ngày hòa bình thống nhất đất nước một thời gian, bác ấy chuyển ngành ra ngoài giữ chức vụ phó chủ tịch tỉnh. Bây giờ bà con biết không? Bác Chí Bựa là quan rất to đấy! – Lão trưởng Khủng thao thao nói.
- Bác nói thế nào chứ! Bác Chí Bựa suốt ngày lo đánh giặc ở trong rừng, còn đầu óc đâu mà học với hành. Không học thì làm sao lên được phó chủ tịch tỉnh, giờ lại là quan to ở trên trung ương, Hà Nội. Như chúng cháu đây, mười hai năm cặm cụi đèn sách, ngồi đến mòn cả ghế nhà trường, thế mà cũng chỉ mới đạt được trình độ thoát nạn mù chữ, vừa đủ cho cái nghề thợ xây đấy thôi. Bác ấy… siêu quá! – Một cậu thanh niên lốp bốp vặn lại lão.
- Cái thằng láo toét! Có ngậm miệng ngay không? Tao cho một cái gậy bây giờ! Mày thì biết cái gì? Người lãnh đạo họ giỏi lắm! Họ chỉ học một đã biết cả trăm cả ngàn rồi. Có nhiều điều họ không học mà vẫn biết tinh tường đấy. Còn như cái đầu chúng mày thì… thì… làm được việc như vậy là phúc lắm rồi. – Lão trưởng Khủng đỏ mặt tía tai áp đảo cậu thanh niên. Ngập ngừng một lúc, lão lấy được bình tĩnh rồi hềnh hệch cười và hạ giọng nói:
- Tôi vừa chợt nghĩ: Làng ta hiện nay có hai dự án đang thực hiện dở dang. Cái thứ nhất là dự án nước sạch. Cấp trên cho làng ta đã triển khai xây dựng đến chục năm có lẻ. Nhưng nó vừa mới thi công đã hết vốn, nhà thầu đành rút đi. Và, cho đến hôm nay dấu tích để lại là một bể xi măng vừa chìm vừa nổi, trơ đáy. Chỉ được cái tiện cho bà con làng ta xả rác vào. Còn dự án thứ hai là bê tông hóa đường làng ngõ xóm. Với hình thức “Nhà nước cùng nhân dân làm”. Tiền dân thì bà con đã góp. Còn tiền của Nhà nước cấp tôi đã đi kêu mãi vẫn chưa thấy mặt mũi nó đâu? Nhân tiện ngày mai bác Chí Bựa về, dân làng ta làm đơn đề nghị xin tiền luôn. Bác ấy là sếp lớn, ta lại xin tiền để làm công trình nâng cao đời sống cho dân quê hương bác ấy. Đây là công việc chung, có ai lại nỡ lòng từ chối. Biết đâu bác ấy lại cấp tiền thêm cho làng ta làm lại cái trạm xá đang dột nát và xây lại cái trường học bấy lâu nay đang xuống cấp nghiêm trọng.
Lão trưởng Khủng vừa dứt lời thì tiếng reo hò, vỗ tay ào ào hưởng ứng của bà con làng Vũ Đại kéo dài không nghỉ. Phải vất vả lắm lão mới ổn định được trật tự. Khi các loại âm thanh thật sự lắng xuống, lão trưởng Khủng mới thủng thẳng nói:
- Ngày mai lại là ngày giỗ cụ Chí Phèo. Làng ta phải tổ chức đón tiếp bác Chí Bựa thật chu đáo, làm giỗ cụ Chí Phèo thật trịnh trọng. Như vậy mới thể hiện được tấm lòng tôn kính của bà con làng Vũ Đại này đối với bác Chí Bựa sau bao năm xa cách… – Trưởng Khủng định nói tiếp thì có người cắt ngang:
- Khi nói đến làng Vũ Đại ta, thiên hạ ai cũng biết quê hương của cụ Chí rồi. Dễ tìm như thế, sao sau thống nhất nước nhà, bác Chí Bựa không về thăm quê cha đất tổ lấy một lần, mà để qua mấy chục năm rồi đến hôm nay mới tìm về?
Trưởng Du vội cắt ngang.
- Chúng ta phải thông cảm với bác ấy. Đừng có bắt bẻ quá! Cụ Chí Phèo… chắc là lý do tế nhị. Vấn đề cốt lõi là ngày mai bác Chí Bựa về đây rồi. Thời gian không còn nhiều, tôi đã quyết định như sau: Trích ra năm mươi triệu đồng trong số tiền sáu mươi triệu đồng bà con đóng góp xây dựng bê tông hóa đường làng ngõ xóm, để đón bác Chí Bựa và làm giỗ cụ Chí Phèo. Theo sự phân công sau đây: Các bà phụ nữ lo việc chợ búa, nấu nướng. Lớp thanh niên lo cờ quạt, trang trí hội trường. Còn các cụ phụ lão lo cho việc lễ nghi cúng tế cụ Chí. Riêng các cháu thiếu niên…
Trong khi lão trưởng Du đang say sưa phát biểu, thì một cụ ông cắt lời:
- Cụ Chí Phèo từ lúc chết cho đến bây giờ đã có ban thờ đâu mà cúng. Bây giờ bác bảo cúng thì cúng ở đâu?
- Ơ cái cụ này. Tôi đã nói hết đâu? Bác Chí Bựa là niềm vinh dự, tự hào của làng ta. Còn cụ Chí Phèo! Đương nhiên là “Cụ” của cả làng ta rồi. Bây giờ làng ta lập ban thờ cho cụ ấy chả có gì sai cả. Ta phải tìm nơi trang trọng nhất làng này để thờ cúng cụ. Theo tôi, vị trí này thích hợp nhất là nhà văn hóa làng của làng Vũ Đại này. – Lão trưởng Khủng giải thích.
Sau khi nghe lão trưởng Khủng diễn giải, dân làng Vũ Đại ai nghe thấy cũng có tình, có lý. Trong tâm mọi người, tự nhiên lại thấy có cái gì đấy mình phải có trách nhiệm hơn. Dường như không cần ai bảo ai, họ tự nguyện bắt tay ngay vào công việc.
Đứng nép ở một góc sân, lão trưởng Khủng chứng kiến hết tinh thần của dân làng Vũ Đại. Dưới con mắt của lão, dân làng này còn ngây thơ và khờ khạo lắm. Bởi từ xưa cho đến ngay cả bây giờ, lão ăn công khai đấy, mà có đứa nào biết gì đâu. Lão vừa tuyên bố trích ra năm mươi triệu cho cái vụ đón tiếp Chí Bựa, thì bèo lắm lão cũng đút túi được gần chục triệu đồng do nâng khống vào việc chi cái này cái kia rồi. Ai giỏi cứ kiện đi. Có mà kiến kiện củ khoai. Đòi hỏi phải trình hóa đơn ư? Lão đáp ứng ngay. Ôi dào! Chỉ cần bỏ ra dăm ba đồng bạc thì lão đây có ngay cả tập.
Cái mũi lão ngửi hơi đồng tiền thính lắm. Lão chọc đâu lại không ra tiền. Ngay như dự án nước sạch của làng, lão cũng ẵm được cả gần trăm triệu đấy thôi. Tranh nhau ăn cho cạn kiệt vốn đến mức nhà thầu phải bỏ của chạy lấy người, một đi không ngoảnh đầu lại.
Đấy là chưa kể đến chuyện đất đai, lão ăn tất tần tật từ những đồng tiền lẻ cho đến các loại tiền chẵn. Nào là ký các loại giấy tờ cho dân xin quyền sở hữu đất, đến các việc móc ngoặc với bên ngoài khai khống diện tích, ăn chặn tiền đền bù đất đai. Đấy là chưa tính mấy cái chuyện xẻn xẻn tiền hỗ trợ các gia đình nghèo.
Dân kêu ca đấy! Làm đơn kiện đấy! Nhưng lão vẫn sống, vẫn làm trưởng làng đấy thôi. Mấy lần họp để kiểm điểm thì lão đã xin lỗi do điều kiện khách quan, do yếu về năng lực quản lý. Lão có chối cãi đâu mà bảo lão cứng đầu cứng cổ không nghe dân góp ý.
Cái số lão nó thế. Mỗi khi lão gặp khó lại ló ra một cái may cho lão. Đấy, đang lúc cần tiền để trảm vào cái khoản thất thoát ngân quỹ chung do lão quản lý, thì tự nhiên lại xuất hiện ngôi sao cứu mệnh là bác Chí Bựa về làng. Trong quả này, lão dùng thuật “mỡ nó rán nó”. Là lấy tiền công quỹ và sức dân ra chào đón, ve vãn bác Chí Bựa. Một khi đã chiếm được tình cảm của bác Chí rồi, thì việc xin tiền cho làng làm dự án là chuyện quá nhỏ. Với lão, có phải một mũi tên mà bắn trúng được nhiều đích không? Ở đây lão chả mất gì. Phải chăng chỉ mất một chút nước bọt. Còn lợi thì lão quá hiểu, “vừa được ăn, vừa được nói lại còn được gói…” Mà lại còn được tiếng hiếu khách ngoại giao giỏi. Tiếng thơm lưu lại mới đích thực là của lão rồi, còn ai vào đây tranh giành được.
Lão nhếch mép cười. Cái cười của sự ngạo mạn, kẻ cả, tự đắc thắng cuộc. Càng nghĩ lão càng sung sướng đến run cả người, quên hết mọi sự xung quanh. Bỗng nhiên, lão giật nẩy người khi thằng Đực Choắt vừa xuất hiện bên cạnh gọi.
- Điện thoại con đã nạp tiền. Con bấm số bác Thự rồi đấy! Bố gọi ngay cho bác ấy đi.
Lão Khủng hồ hởi cầm chiếc điện thoại ghé sát tai để nói chuyện với bác Cả Thự. Đấy, lão lại hềnh hệch cười, rồi lại nói oang oang như muốn thổi bay chiếc điện thoại đang cầm trên tay. Cũng may mà chiếc điện thoại làm bằng sắt quá vững chắc, chứ làm bằng loại khác chắc nó đã vỡ vụn ra rồi. Thôi, thông cảm vậy. Âm lượng của lão phát ra đang trong đà phấn khích mà.
Khí thế hừng hực cầm chắc phần thắng trong tay của lão đang bốc lên ngùn ngụt, bỗng dưng bị chững lại sau câu đối đáp của lão: “Sao! Bác nói lại cho tôi được không?”. Mặt lão tự nhiên tím bầm lại, hai mắt long lên sòng sọc. Lão mím môi, tay cầm chiếc điện thoại ném mạnh về phía thằng Đực và quát tháo om sòm:
- Dẹp! Dẹp! Dẹp hết! Mẹ kiếp! Thằng ấy về hưu rồi.
- Thằng ấy là thằng nào đấy bác trưởng Khủng? – Dân tình sững sờ ngơ ngác, nhao nhao hỏi lại.
- Là thằng Chí Bựa! Chứ còn thằng nào vào đây! Tiên sư họ nhà Chí!
Võ Minh
|
