SỰ MỚI MẺ TRONG THƠ LỤC BÁT VÀ THẤT NGÔN CỦA THI SĨ HOA VĂN

Hay nói một cách khác, thành công nhất vẫn là lục bát và thất ngôn trong thơ Hoa Văn.

1. CÕI THƠ HOA VĂN:

Thi sĩ Hoa Văn khởi nghiệp văn chương từ năm 1954, từ trong nước ra hải ngoại có tổng cộng 24 thi tập gồm hơn 2 nghìn bài thơ viết về quê hương và tình yêu. 

Từ thi tập đầu Đường Em Hoa Nở, 1964 đến thi tập cuối "Ngày Tháng Mây Bay" 2026, trong 72 năm dài (trừ 11 năm bị cs cầm tù) ông vẫn một lòng gắn bó với thơ, sống với thơ, sáng tác thơ không ngừng nghỉ. 

Riêng tại Hoa Kỳ, dù tuổi tác đã cao, ông vẫn xuất bản tới 20 thi tập, có tên trong 8 bộ sách phê bình văn học. 

Đặc biệt về thơ tình, chỉ trong 6 năm (2018-2023) ông đã xuất bản 7 tập thơ tình dành cho 2 người tình thơ sau khi hiền thê qua đời. Có thể nói ở độ tuổi 87-92, thi sĩ Hoa Văn là một hiện tượng lạ có một không hai trong Văn Học Việt Nam hải ngoại.

Tôi quen thân nhà thơ Hoa Văn từ năm 2009 đến nay, cùng sinh hoạt trong Hội Văn Nghệ Tự Do, và Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại vùng Đông Nam Hoa Kỳ. Tôi yêu quý, ngưỡng mộ vị đại niên trưởng - người và thơ là một - sống trọn tình, vẹn nghĩa, hiền hoà, vị tha ở ngoài đời và văn vẻ, hoa mỹ, mượt mà, sâu sắc ở trong thơ. 

Ôi chao! BẢY MƯƠI HAI NĂM THI CA! Dài hun hút bằng cả một đời người thăng trầm nếm trải bao nhiêu tấn thảm kịch thời thế đầy đau thương, khổ ải... do chiến tranh, tù đày, dâu bể đổ ập xuống phận người cô đơn từ năm 1954 đến bây giờ. Thi sĩ Hoa Văn đã nỗ lực cố gắng vượt qua mọi khó khăn để cho ra đời 24 thi tập đủ thể loại, nay đã xa trần thế tiêu diêu miền Tiên cảnh, chắc ông cũng đã hài lòng mãn nguyện với sự nghiệp thi ca của mình đã từng đeo đuổi từ thuở thanh xuân (1954) khi bước vào đời sống quân ngũ rày đây mai đó.

Như đã nói, Thi sĩ Hoa Văn ngoài đời và trong thơ là một, hiền hoà, chung thuỷ, bình dị, chừng mực, vừa phải, không mất lòng ai. Thơ Hoa Văn có nhiều bài được phổ nhạc và diễn ngâm. Thơ là đời, là hơi thở, là bạn tri âm, ông hăng hái sáng tác, có trái tim mẫn cảm, có trí nhớ phi thường, có trí tuệ minh mẫn, có tài diễn đạt nhẹ nhàng tao nhã, có vốn ngôn ngữ thơ giàu có.

Ông làm thơ mỗi ngày, có ngày làm tới 2, 3 bài, làm thơ dễ dàng như lấy đồ trong túi, khi đọc lại chỉ sửa chừng 5, 3 chữ. Ông có thể đọc vanh vách 1 bài thơ dài 7 khổ như bài Tôi Ngủ Ổ Rơm không sai 1 chữ. 

Sở dĩ được như vậy theo tôi là do ông đã lớn lên tại vùng địa linh thi phú Thanh Thuỷ Phú Thọ, Bất Bạt Sơn Tây và Hà Nội ngàn năm văn hiến, được Trời ban cho năng khiếu, có bút lực mạnh mẽ, cảm xúc dâng tràn, cộng với bản tánh tận tụy, chăm chỉ, siêng năng, đam mê sáng tác, yêu thơ vô bờ bến, suốt đời kiên tâm trì chí, chăm chú tập trung vào một bộ môn duy nhất là Thơ.

Thơ ông bắt nguồn từ những dòng suy tư hoài niệm, những hồi tưởng triền miên vô tận về thân phận con người, cuộc đời. Ý tình lạ lẫm, ngôn ngữ mới mẻ, nghệ thuật diễn đạt hoa mỹ, bóng bẩy, nhẹ như mây khói, êm như nhung, bút pháp điêu luyện, cách dùng chữ thường nửa trừu tượng, nửa hiện thực càng làm cho thơ ông thêm mênh mang như mây trời phiêu lãng, như sương khói u hoài. 

Cõi thơ Hoa Văn thênh thang, mông lung, mơ hồ, đầy hương hoa, khói sương, mưa nắng, nửa mộng nửa thực, bay bướm ẩn dụ, bóng bẩy, trữ tình, nhưng cao thượng, thanh khiết. 

Thơ Hoa Văn sâu lắng, đong đầy cảm xúc, là những điệp khúc yêu đương nồng nàn mơ mộng, nhớ thương, hy vọng, khao khát, say đắm của thi nhân với nàng thơ tri âm tri kỷ đã từng dệt nên những vần tình thơ diễm tuyệt.

Thành công lớn nhất của thi sĩ Hoa Văn là đã làm mới thể thơ lục bát từ thập niên 60 ở trong nước và thể thơ thất ngôn từ năm 1993 tại hải ngoại. Sự trong sáng, nhẹ nhàng, mới mẻ về hình ảnh, ngôn ngữ, âm điệu, ý tưởng, xuất phát từ một trái tim dạt dào tình cảm, một tâm hồn vị tha, khoáng đạt, nhưng lúc nào cũng nhu mì, khiêm tốn, hòa nhã. 

Thơ Hoa Văn luôn chừng mực, vừa phải, không thái quá, khác với sự cháy bỏng, ướt át, gợi cảm, si mê, cuồng nhiệt của thơ đương thời.

Trong 24 thi tập của Hoa Văn gồm đủ thể loại, nổi bật nhất là lục bát, và thất ngôn, chuyên chở tình ý thâm trầm có chiều sâu, có sự mới mẻ thấy rõ, đã được giới thưởng ngoạn không tiếc lời ca ngợi. Hai thể thơ này cũng là sở trường của thi sĩ Hoa Văn, có số lượng nhiều nhất, gây xúc động nhiều nhất. Riêng tập thơ cuối đời, Ngày Tháng Mây Bay, 2026: ngũ ngôn chỉ có 1 bài, bát ngôn chỉ có 3 bài, nhưng lục bát có tới 53 bài, và thất ngôn có tới 90 bài. 

2. SỰ MỚI MẺ TRONG THƠ LỤC BÁT HOA VĂN:

Từ năm 1965, Hoa Văn đã nổi danh là một nhà thơ làm mới thơ lục bát, có nhiều bài được đánh giá cao như: Mưa cao nguyên, Cho em giấc ngủ...

Ra hải ngoại, lục bát Hoa Văn tiếp tục được các văn thi sĩ, các nhà phê bình văn học ghi nhận, xin mạn phép trích dẫn nguyên văn như sau:

-Thi sĩ Diên Nghị: 
"Hơn một ngàn câu lục bát được viết lên trong những lúc cảm hứng dạt dào, ngoài trận tuyến hoặc trong rào vi đơn vị." (Pleiku 1965)

-Thi sĩ Kim Tuấn:
"Lục bát trong tâm hồn của Anh Hoa là một sự ngược trở về nguồn, nguồn của thi ca Việt..." (Pleiku 1965)

-GS Nguyễn Đình Tuyến:
"Thơ lục bát Anh Hoa tuy chưa đạt đến mức độ làm ta kinh ngạc, nhưng đã chứa đựng được những tâm tư, đau đớn, những tình cảm xót xa và khổ sở của định mệnh con người không trọn vẹn..."
(Trích từ "Những Nhà Văn Hôm Nay" của GS Nguyễn Đình Tuyến xuất bản tại Sài Gòn 1969)

-Thi sĩ Vương Đức Lệ:
"Tôi vẫn tìm đọc thơ anh trên sách vở, báo chí và tôi vẫn thích những vần lục bát óng mượt, trong sáng của anh, cách gieo vần rất quen và cũng rất lạ, lối bố cục sít sao mà ý tình vẫn được dàn trải, tự nhiên. Thơ anh là tiếng nói của một trái tim nhân hậu, của một tâm hồn đa cảm mặc dù cảm xúc của anh bộc lộ không mạnh, luôn luôn chừng mực như những từ anh thường sử dụng, như bản chất con người anh vốn hiền hoà, đôn hậu." (Vương Đức Lệ, 2000)

-Thi sĩ Hà Thượng Nhân: 
"Tôi đọc thơ Anh Hoa từ mấy chục năm về trước. Lục bát Anh Hoa vừa giản dị vừa hoa mỹ. Tôi nghĩ trong làng thơ VN, riêng về thơ lục bát, ít ai có thể qua mặt được anh." (Trích từ thi tập Thơ và Thời Gian của Hoa Văn, 2002)
-Thi sĩ Cao Mỵ Nhân: 
"Thi sĩ Anh Hoa đã nổi danh ngay từ khi thơ chưa xuất bản thành sách, và đã tự vạch cho ông một con đường thơ đầy phong cách riêng tư... Thơ lục bát của Hoa Văn mang bản sắc riêng ngay từ ý tứ và lời lẽ riêng của nó." (Trích từ thi tập Thơ và Thời Gian của Hoa Văn, 2002)

-Thi sĩ Băng Đình: 
"Trước 1975 và tới nay tôi vẫn trân trọng thơ lục bát Anh Hoa cách riêng…" (Trích "Thơ và Thời Gian" thi tập của Hoa Văn, 2002)

-Thi sĩ Đông Anh: 
"Đọc anh tôi thấy cả một trời kỷ niệm ùa về. Thơ Lục Bát Anh Hoa đã khiến lòng tôi bâng khuâng lúc thiếu thời, nay đến với tôi vẫn như đang lung linh dưới nắng vờn quanh nỗi nhớ thuở nào." (Cali 2002)

-Linh mục Trần Cao Tường: 
"Thật là hân hạnh và thật thú vị được nhâm nhi 105 bài thơ lục bát, chỉ toàn thơ lục bát, thật đẹp, êm ả như lời ru ầu ơ của mẹ lúc ru con vào đời. Những dòng thơ này không cầu kỳ khó hiểu, không trang điểm diêm dúa, nhưng chất chứa nhiều tâm tư sâu lắng, và đơn sơ gần gũi như những vần ca dao là hơi thở của Việt tộc mình qua bao thăng trầm bầm dập mà vẫn kiên trì chuyển diễn đi tới." (Louisiana, 2010)

-Thi văn sĩ Trần Hoài Thư:
"Tôi cảm tưởng những giòng lục bát của thơ Ông như những giòng suối êm đềm chảy trong một buổi hoàng hôn buồn bã, hay trong một đêm trăng vàng võ, chảy lạnh vào tâm khảm của người. Đó là giòng sông nhân sinh mà bóng trầm luân phủ mờ." (Boston 2010)

-Nhà phê bình văn học Nguyễn Vy Khanh: 
“Thơ Anh Hoa (Hoa Văn) sử dụng nhiều thể loại nhưng thăng hoa với lục bát, một thể loại dân tộc từ ngôn ngữ đến nội dung thích ứng tâm tình tác giả nhất, tâm tư mênh mang không cùng, không giới hạn, cũng là thể loại giúp ông chứng tỏ thi tài làm mới con chữ và làm mới câu lục bát, với nhạc tính tự nhiên.” (Trích "Văn Học Miền Nam 1954-1975" (nhận định, biên khảo và thư tịch, Nguyễn Vy Khanh, 2016)

3. SỰ MỚI MẺ TRONG THƠ THẤT NGÔN HOA VĂN:

Giống như Lục bát, Thất ngôn Hoa Văn cũng đã làm Vinh Hồ say mê thích thú, càng đọc càng thấm thía ở sự cô đọng, thâm trầm, đầy ưu tư về thân phận con người, cuộc đời, thời thế, man mác triết lý Đông phương, dù trong cảnh ngộ đớn đau bi đát nào, tinh thần vẫn an nhiên, cảm xúc vẫn chừng mực, vừa phải, lời thơ vẫn nhẹ nhàng, bao dung, vượt lên trên mọi thường tình nhân thế. 

Kỳ lạ thay khi đọc những vần thơ thất ngôn này, tôi cảm thấy như được chia sẻ, an ủi, để vượt qua mọi thất bại, khổ đau, vươn lên trong cuộc sống. Đọc những vần thơ này, tôi xúc động mãnh liệt, xem ông như một nhà Hiền triết phương Đông, hay một vị Bồ tát Thi sĩ, lòng đầy vị tha, từ ái, sẵn sàng chia sẻ, an ủi mọi tâm hồn khổ đau trần thế: 

Đã biết chuyện đời cơm với áo
Thì vinh với nhục có ra gì
Bao nhiêu rồi cũng phù hư cả
Sau trước rồi ra cũng biệt ly.
(Đêm Buồn Uống Rượu Một Mình)

Hay:

Ta xin hớp đắng ly tiền kiếp
Và cả phù du của kiếp này
Đời chỉ ví như canh bạc lận
Vui buồn không quá một cơn say
(Gió Sẽ Vô Tình Thổi Chút Đau)
Hay:
Tôi viết thơ đời theo hướng vui
Vì đời còn chỉ bấy nhiêu thôi
Câu thơ con chữ tình cao đẹp
Chiều đã xuống rồi sương đã rơi
(Duyên Thơ - trong Ngày Tháng Mây Bay, 2026)

Về hình thức giống như Lục bát, Thất Ngôn Hoa Văn cũng có nhiều từ ngữ mới lạ thường nửa trừu tượng nửa hiện thực, làm người đọc say mê. Thí dụ: "hớp đắng ly tiền kiếp, canh bạc lận, thơ đời theo hướng vui..."

Thất ngôn Hoa Văn có những bài mới mẻ truyền cảm như: Đêm Buồn Uống Rượu Một Mình, Gió Sẽ Vô Tình Thổi Chút Đau, Tôi Ngủ Ổ Rơm... đã được nhiều thi sĩ nổi tiếng ở hải ngoại nhắc đến, xin mạn phép trích dẫn nguyên văn sau đây:

Thi sĩ Trần Trung Đạo:
"Anh viết lục bát tuyệt vời...
Tuy nhiên, những bài thơ bảy chữ của anh vẫn được anh chị em ưa chuộng nhất. Một trong những bài thơ bảy chữ của anh được trích đi, trích lại, nhắc tới nhắc lui hoài chẳng khác gì ca dao trong giới văn nghệ Boston, đến nỗi người nào cũng thuộc nằm lòng.... Càng đọc thơ anh tôi càng cảm thấy bầu trời văn học Việt nam cao rộng và đẹp đẽ biết bao nhiêu." (Boston 2002)

-Văn sĩ Trần Doãn Nho:
"Đọc thơ lục bát anh làm thời hoa niên hay thơ thất ngôn anh làm thời gian sau này- tuy lời thơ, ý thơ, tứ thơ sâu lắng hơn, đậm đà hơn, chữ nghĩa phong phú hơn- nhưng hơi thơ không mấy khác." (Đầu tháng 3/2002)

4. Xin giới thiệu những câu lục bát Hoa Văn mới mẽ:

Chừng như mưa đã vào mùa
Đường khuya im vắng rừng mờ hương đêm
Buồn nghe mưa lại buồn thêm
Xe tương lai chở lãng quên vào đời

Nhớ nhau tròn một câu cười
Mùa thu xưa vẫn nặng thời cổ sơ
Em về chết nửa giấc mơ
Một trang tâm sự bài thơ ân tình

Trăm sau ngàn trước mong manh
Lời ru thảo mộc túi hành trang theo
Đời như chiếc lá rụng vèo
Trót đa mang phải ít nhiều thương đau
(Mưa Cao Nguyên, Hoa Văn, 1966)

Cho em giấc ngủ lưu đày
Những âu lo những tháng ngày buồn thương
Cho em giấc ngủ sa trường
Những bom đạn những con đường chông gai

Cho em giấc ngủ ngày mai
Những bâng khuâng những u hoài xót xa
Cho em giấc ngủ lìa nhà
Bốn phương khói lửa thịt da chán chường

Cho em giấc ngủ chiều sương
Những heo hút những phố phường lặng câm
Cho em giấc ngủ ca cầm
Những câu tiếc nhớ những trầm luân sâu

Cho em giấc ngủ thương đau
Những ngăn cách những âu sầu trắng canh.
(Cho Em Giấc Ngủ, Anh Hoa, thập niên 50-60)

Đêm nay trời đất mê cuồng
Nằm nghe tiếng súng sa trường nhớ em
(Đêm Sa Trường) 

Cơm vay nước mượn cũng buồn
Đã không đến cả cái còn cũng không
(Cái Còn Cũng Không- trong Thơ Và Thời Gian, 2002)

Mai cầm quá khứ trên tay
Hương mờ nhật nguyệt rượu cay mắt đời
Trong ta hiện kiếp qua rồi
Hình em lục đạo luân hồi còn mang
(Lục Đạo Luân Hồi - trong Thơ Và Thời Gian, 2002)

Tôi từ lục bát lớn lên
Nghe ru từ thuở chưa quen tiếng đời
Nhà tôi nghèo lắm em ơi
Mẹ già chiếc áo một đời tứ thân
(Mẹ Tôi)

Cho đi buồn nỗi buồn dài
Sầu gom góp tuổi chết ngoài cội tâm
(Cội Tâm- trong Thơ Và Thời Gian)

Quẩn quanh trong cái đoạn trường
Bao la một đóa vô thường trên tay
(Lạ Thường- trong Thơ Và Thời Gian)

Nụ cười điên giữa hư không
Buồn đau từ độ lưu vong đến giờ
(Nỗi buồn lưu vong- in lại trong Thơ Và Thời Gian)

Thoáng thôi hết một kiếp người
Màu da nào cũng ngậm ngùi đau thương

Ngày về vàng võ tâm tư
Đời tù ngục cũng buồn như lá rừng

Đời người như chiếc lá rơi
Không không sắc sắc đất trời mù câm

Cuộc đời mặn chát hư danh
Mùa xuân xuân nở trên cành hư vô

Bỏ đi những khúc đoạn trường
Anh về hái trái vô thường tặng em
(Ngậm Ngùi Tìm Em - trong Hương Tình Hoài Điệp)

Thu về nhìn lá vàng bay
Sáng quanh quẩn nhớ chiều loay hoay buồn
(Yêu Quá Mùa Thu - trong Dòng Tình Yêu Em)

Bỗng dưng lại nhớ quê nhà
Sơn Tây Bất Bạt Tản Đà Tản Viên
Tôi thương quá Mẹ tôi hiền
Xóm nghèo Thượng Thị tuổi tên Đền Hùng
(Bỗng Dưng Nhớ Lại Quê Nhà, Nov 16.2025)

Anh câu lục bát yêu đời
Em câu lục bát yêu người yêu thơ
...
Cùng câu lục bát yêu thương
Níu đôi cánh mộng đầu giường Song Hoa
(Lục Bát Song Hoa trong ĐỒI LÁ trang 18-19)

Rải tình vào cõi mênh mông
Rải thơ vào cõi vô cùng xuyến xao
Ðưa tâm vào lối ngọt ngào
Tôi bâng khuâng rải ước ao vào tình
(Bồng Bềnh Cõi Thơ - trong ĐỒI LÁ, 2023, trang 168)

Từ hư không đến hư không
Từ mong manh đến vô cùng mong manh
(Thơ Tình, trang 70)

5. Xin giới thiệu những câu thất ngôn Hoa Văn mới mẻ:

Đêm nay uống rượu sầu ly xứ
Rượu đắng hay lòng ta đắng cay
Bạn cũ còn ai đâu nữa nhỉ
Ta buồn nhớ lại những cơn say
...
Đã biết chuyện đời cơm với áo
Thì vinh hay nhục có ra gì
Bao nhiêu rồi cũng phù hư cả
Sau trước rồi ra cũng biệt ly
...
Ở đây xứ lạ buồn ghê gớm
Có những người quen muốn lạ dần
Có những tâm hồn như lá cỏ
Chuyện còn chuyện mất cũng bâng khuâng

Tình đời vẫn lạnh như mưa gió
Một nỗi sầu riêng một nỗi mình
Vui cứ ra đi buồn cứ lại
Ly đầy đong cạn rượu phù sinh”
(Đêm Buồn Uống Rượu Một Mình)

Tôi ngủ ổ rơm hồi tuổi nhỏ
Đông về áo mỏng rét căm căm
Áo tơi lá mặc khi mưa đổ
Nhà dột loanh quanh chạy chỗ nằm

Anh chị mỗi người đi mỗi ngả
Vì nghèo nên sớm phải xa nhau
Kiếm manh áo vá ngoài thiên hạ
Tôi tuổi còn non chửa biết sầu
(Tôi Ngủ Ổ Rơm)

Ngày ngày qua lại làng Khê Thượng
Thi sĩ Tản Đà sinh tại đây
Quang Dũng nhiều năm chinh chiến cũ
Làm thơ Đôi Mắt người Sơn Tây

Tôi nhớ làng tôi tên Thượng Thị
Nhớ dòng Thanh Thủy chẳng hề quên
Nơi đây Mẹ sống đời nghèo khó
Rau cháo quanh năm thiếu bạc tiền
(Nhớ Về Bất Bạt Sơn Tây, 2024)

Mò mẫm tìm nơi bờ bến giác
Không ngờ lại tới cửa sông mê

Đời vẫn còn hương vẫn ngát hương
Bởi em như một đóa vô thường
Nên còn dệt mãi vần thơ đợi
Cứ ước mong hoài cứ gió sương
(Đời Vẫn Còn Mơ, trong Hoa Nở (Đường Về, 2023) 

Các con nuôi Bố Bố làm thơ
Từ độ Mẹ đi biệt đến giờ
Những lúc đêm về lòng khắc khoải
Tình sầu nên Bố lại làm thơ

Cảm ơn con nhé các con ngoan
Chăm sóc cho Cha lúc tuổi vàng
Cha hiểu nơi này dù cõi tạm
Cũng buồn những lúc gió đông sang

Lời đẹp con hiền đã tặng Cha
Bạc tiền hay cuộc sống phù hoa
Cũng không tìm được niềm vui lớn
Chỉ có tình thương mới đẹp và

Rồi một ngày kia giông bão qua
Lá vàng về cội cuộc đời Cha
Biệt ly cũng giống như ngày Mẹ
Xa xót lòng con mắt lệ nhòa

Đời người là thế con đừng buồn
Sống có nghĩa tình quý trọng hơn
Mươi tập thơ hồng Cha để lại
Các con, hãy nghĩ Mẹ Cha còn

Lời Cha cũng chỉ bấy nhiêu thôi
Hãy giữ sáng trong trọn cuộc đời
Ân nghĩa đáp đền con phải nhớ
Làm người nhân hậu thảnh thơi vui.
(Gửi Các Con Tôi, 2017)

VINH HỒ
Orlando, June 28, 2026